21. Bateria przeciwlotnicza

W latach 20-tych XX wieku Hel został wybrany jako baza morska dla tworzonej Marynarki Wojennej. Ważnym jej elementem były baterie obrony przeciwlotniczej.

Samoloty wojskowe pojawiły się w trakcie I wojny światowej, wtedy nie odegrały jeszcze większej roli biorąc pod uwagę ich siłę ofensywną. Ważnym elementem było natomiast rozpoznanie lotnicze. W kolejnych latach, poprzedzających II wojnę światową, nastąpił gwałtowny rozwój lotnictwa wojskowego. Już w latach 20-tych zdawano sobie sprawę z wagi obrony przeciwlotniczej, szczególnie takich miejsc jak bazy morskie.

W roku 1928 Marynarka Wojenna nabyła 14 armat przeciwlotniczych kalibru 75 mm wz. 22/24 francuskiej firmy Schneider. Oryginalnie miały być one zamontowane na francuskich okrętach wojennych. W Polsce stworzono z nich 7 dwudziałowych baterii: 4 w Gdyni oraz 3 na Helu. Na półwyspie baterie zostały rozmieszczone w taki sposób, aby pokrywać ogniem przestrzeń nad Helem i wszystkimi instalacjami wojskowymi.

Dwa 2-kondygnacyjne stanowiska baterii zostały wybudowane w latach 1933-35 i są lustrzanymi odbiciami. Na stropie znajdowało się stanowisko ogniowe z armatą 75 mm, które było przykrywane dachem z blachy falistej (przesuwanym na szynach), chroniącym przed deszczem i rozpoznaniem lotniczym. Tuż obok armaty umieszczone były także schowki na amunicję podręczną. Dolna kondygnacja to jedna komora mogąca pomieścić 1000 sztuk amunicji. Obie kondygnacje łączyła winda amunicyjna oraz zewnętrzne schody. W niewielkim oddaleniu od obu stanowisk znajdował się schron amunicyjny. Amunicje dostarczano kolejką wąskotorową.

Schron amunicyjny - w pewnym oddaleniu od stanowisk baterii

Stanowisko ogniowe ze schronem na amunicję w dolnej kondygnacji

Stanowisko armaty 75 mm

Szatniowce

Planowana elektrownia jądrowa była dość dużym założeniem i jednym z jego elementów były szatniowce, które najprawdopodobniej były wykorzystywane już podczas jej budowy. Miejsce bardzo interesujące z dobrym widokiem na teren elektrowni.

"Wyjście z terenu EJ Żarnowiec za okazaniem przepustki"

Elektrownia jądrowa Żarnowiec

Historia budowy elektrowni jądrowej nad Jeziorem Żarnowieckim sięga początku lat 70-tych XX wieku. Wtedy to zdecydowano o budowie elektrowni na terenach wsi Kartoszyno, mieszkańców przesiedlono. Planowano wybudowanie 4 bloków energetycznych o mocy ponad 400 MW każdy, które miały być chłodzone wodą, stąd lokalizacja nad jeziorem. Pierwszy blok miał być oddany w roku 1989, kolejny w 1990, jednak sytuacja ekonomiczna kraju oraz nasilające się protesty wywołane obawami po katastrofie w Czarnobylu (1986 r.) spowodowały wstrzymanie budowy.

Całe założenie miało zajmować kilkadziesiąt hektarów i w jego skład wchodziły m.in.

Elektrownia Wodna Żarnowiec

Okolice Jeziora Żarnowieckiego w latach 1970-1990 były w planach swego rodzaju zapleczem energetycznym dla północnej Polski. W ciągu 20-30 lat planowano budowę 2 elektrowni wodnej (szczytowo-pompowej) oraz jądrowej, które miały wspólnie polepszyć sytuacje energetyczną Pomorza. Polska energetyka ma ten problem, że większość energii elektrycznej jest produkowana z węgla kamiennego i brunatnego na południu i w centralnej części kraju. Wielokilometrowy transport jest dość kosztowny, bo nieodłącznym elementem są tutaj straty. Wspomniane okolice posiadają duży zbiornik wodny i korzystnie ukształtowanie terenu oraz są stabilne sejsmicznie.

Elektrownia szczytowo-pompowa jest prostym założeniem, bazuje na różnicy w zapotrzebowaniu w energię elektryczną w ciągu doby i wahaniach jej ceny. Jest to swego rodzaju akumulator wodny składający się z 2 zbiorników wodnych na różnych wysokościach. W przypadku Żarnowca różnica ta wynosi co najmniej 108 metrów. W okresach mniejszego zapotrzebowania (tańszej energii, w nocy) woda pompowana jest do górnego zbiornika a przy większym (droższej energii) spuszczana do dolnego. Sprawność takiego systemu wynosi około 90%. Skąd biorą się jednak różnice w cenach energii elektrycznej? Przykładowa elektrownia węglowa potrzebuje wiele godzin na uruchomienie. Na rozgrzanie bloku, następnie wytworzenie pary wodnej o odpowiedniej temperaturze i ciśnieniu potrzeba sporo czasu, dlatego elektrownie takie są traktowane jako źródło podstawowe, działające cały czas. Dodatkowo w systemie występują także elektrownie :
- podszczytowe - uruchamiane na krótszy okres czasu podczas zwiększonego obciążenia sieci,

- szczytowe - działające w momentach szczególnego zapotrzebowania.

Do tych ostatnich zalicza się Elektrownia Wodna Żarnowiec, która pracuje w trybie szczytowo-pompowym. Została wybudowana w latach 1972-85 i jest największa tego typu elektrownią w Polsce. Jej moc nominalna w trybie szczytowym (produkcja energii elektrycznej) wynosi 716 MW, natomiast pompowym 800 MW. W skład elektrowni wchodzą 4 położone pionowo hydrozespoły, które są odwracalne, tj. mogą pracować w trybie generatora oraz pompy. Pojemność górnego zbiornika wystarcza na pracę przez 5,5 h, jego napełnienie zajmuje 6,5 h. Pomiędzy oboma zbiornikami znajdują się efektowne rurociągi. Wahanie lutra wody w górnym zbiorniku wynosi 16 m, a w dolnym - Jeziorze Żarnowieckim 1 m. Sporo danych, ale w końcu taka elektrownia to głównie technika i parę efektownych widoków.

Rurociągi łączące oba zbiorniki

Tajemnicza brama do lasu

W trakcie jednej z wycieczek rowerowych po  pomorzu, dojeżdżając do Wierzchucina, moją uwagę przykuła tajemnicza brama prowadząca do lasu, tuz przy cmentarzu. Sam styl sugeruje, ze jest to coś starego, monumentalnego, ale nadal XX-wiecznego.

Szybka analiza, czerwona cegła i elementy z kamienia, co w połączeniu ze stylem oznacza datę powstania na okolice II wojny światowej. Tylko po co w tym miejscu taka brama?